ابو القاسم گرجى

79

ادوار اصول فقه

تكذيب اتهامات بر شيعه در باب اعتقاد به زيادتى علم امام بر پيغمبر و اعتقاد به اينكه اگر امام نباشد آسمان‌ها برپا نيست « 1 » و اينكه معارف همه ضرورى است « 2 » و رأى اماميه در باب بداء « 3 » و فرق بين اجماع نزد اماميه و ديگران « 4 » و عدم وجوب علم امام به بواطنى كه آگاهى برآن واجب نيست « 5 » و مطالب ديگر مطالعه مىشود . سيّد مرتضى در اين كتاب به رساله‌ايى كه در باب شبهه‌اى بر حديث « انت منى بمنزلة هارون من موسى » تأليف كرده « 6 » و همچنين به سخنى كه در باب وعيد در پاسخ از پرسش‌هاى اهل موصل بيان كرده « 7 » اشاره كرده است و نيز اشاره كرده است به اينكه در نظر دارد كتاب مستقلّى دربارهء جواز اظهار معجزات به دست غير پيغمبران تأليف كند . « 8 » 4 - « انقاذ البشر من الجبر و القدر » : رساله‌يى است كوچك در كلام كه در آن سيّد به اسلوب خطابى بليغ ، مسألهء قضا و قدر را بررسى كرده و آيات بسيارى از قرآن را در مقام استدلال بر رأى خود ذكر كرده است و ضمنا تاريخ اين عويصه را از روز پيدايش آن به وسيلهء « معبد جهنمى » و « ابو الاسود دوئلى » تا روزگار خويش بيان داشته است . اين رساله در سال 1935 م به كوشش شيخ « على خاقانى » در حدود 90 صفحه به قطع كوچك در نجف به چاپ رسيده . نام اين رساله در اجازهء بصروى « 9 » نيامده ولى در معالم العلماء مذكور است . « 10 » سيّد در اين رساله به يكى از نوشته‌هاى خود به نام

--> ( 1 ) - ج 1 ، ص 3 . ( 2 ) - ج 1 ، ص 12 . ( 3 ) - ج 1 ، ص 13 . ( 4 ) - ج 1 ، ص 15 و 42 به بعد ، ( 5 ) - ج 1 ، ص 72 به بعد . ( 6 ) - ادب المرتضى ، ص 137 ، نقل از شافى ، ج 1 ، ص 76 . ( 7 ) - ادب المرتضى ، ص 137 نقل از شافى ج 1 ، ص 76 ، 188 . ( 8 ) - ادب المرتضى ، ص 137 نقل از شافى ج 1 ، ص 145 . ( 9 ) - اجازهء بصروى اجازه‌نامه‌اى است كه سيّد مرتضى در سال 417 هجرى به يكى از شاگردان خود به نام ابو الحسن « محمد بن محمد البصروى » فقيه داده كه در آن اجازه‌نامه مؤلفات خود را شماره كرده و اجازهء روايت آنها را داده است . صورت اين اجازه هم‌اكنون در خزانهء كتابخانهء استان قدس موجود است ( به فهرست كتابخانه ، كتب خطى ج 2 ص 39 باب فقه مراجعه شود ) و نيز كتاب رياض العلماء خطى در صفحه 480 - 482 صورت اين اجازه را ثبت كرده است ( ادب المرتضى ص 131 ) . ( 10 ) - ص 101 ط نجف .